Ibitaro by’Intara bya Ruhango byibutse Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994

Igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 30 Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, by’umwihariko abakoraga mu bigo Nderabuzima bya Kinazi na Mukoma, cyabaye ku wa 24 Gicurasi 2024. 

Abitabiriye iki gikorwa barimo Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Kinazi, Gasarira François Régis, wari uhagarariye Ubuyobozi bw’Akarere ka Ruhango, Umuyobozi Mukuru w’Ibitaro, Dr Tuyishime Emile, Abayobozi b’Ibigo Nderabuzima bya Kinazi na Mukoma, Umuyobozi wa IBUKA mu Murenge wa Kinazi, bamwe mu miryango y’abakozi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, abarwayi n’abarwaza biciwe mu bigo nderabuzima bya Kinazi na Mukoma, abakozi b’Ibitaro n’Ibigo Nderabuzima, abahagarariye inzego z’umutekano mu Murenge, Abayobozi b’Amadini n’amatorero akorera mu Murenge, abajyanama b’ubuzima, n’abakozi b’Ibitaro ya Ruhango n’ab’Ibigo Nderabuzima bya Kinazi na Mukoma.

Mu ijambo ry’ikaze, Umuyobozi Mukuru w’Ibitaro bya Ruhango yihanganishije anakomeza abarokotse Jenoside, n’imiryango yabuze ababo bari abakozi b’Ibigo Nderabuzima bya Kinazi na Mukoma, n’iy’abarwayi n’abarwaza bahaguye.

Yagarutse ku kamaro ko kwibuka, avuga ko ari igikorwa kigamije gusubiza agaciro abakambuwe na Jenoside yakorewe Abatutsi, kuzirikana ububi, ubukana n’ubugome by’indengakamere Jenoside yakorewe Abatutsi yakoranywe, uko yahagaritswe n’Ingabo zari iza RPF Inkotanyi maze u Rwanda rukongera kubaho, n’umwanya wo kuzirikana ku gukomera ku ngamba zo guharanira ko Jenoside itazongera kubaho aho ariho hose ku Isi.

Dr Tuyishime kandi yasabye abitabiriye iki gikorwa kuzirikana indangagaciro zarangaga abo twibuka harimo gukunda Igihugu n’imiryango yabo, kwitanga no kwitangira abandi, gukunda umurimo no kuwunoza, urugwiro, ubuntu, …

Yasabye abakora mu rwego rw’ubuzima gushyira imbere kwita ku buzima no kububungabunga nk’uko babyigiye kandi babihisemo, agaya bikomeye abakoraga mu buzima batatiye igihango bakijandika muri Jenoside yakorewe Abatutsi aho kurengera ubuzima.  

Umuyobozi w’Umurenge wa Kinazi wari uhagarariye Ubuyobozi bw’Akarere, na we yatangiye ubutumwa bwe yihanganisha ababuze ababo muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Yakomeje ashima ubutumwa bw’ikizere bwatanzwe mu biganiro, indirimbo n’ubuhamya, ashimangira ko icyo kizere kinashingira ku cyerekezo gishya kandi kiza Igihugu cyahawe n’Ubuyobozi bwiza bwahagaritse Jenoside bukunga Abanyarwanda. 

Uyu muyobozi kandi yasabye abitabiriye iki gikorwa gushyigikira amahitamo u Rwanda rwakoze kugira ngo rukomeze gukataza muri icyo cyerekezo, ari yo “Kuba umwe, gutekereza byagutse no kubazwa inshingano”.

Ati “Turasabwa gushyigikira amahitamo Igihugu cyacu cyafashe”. […]

“Turasabwa guha Igihugu cyacu umusanzu aho tuwusabwa hose”. […]

“Abakora mu rwego rw’ubuzima turasabwa gukora ibitandukanye cyane n’ibyo abo tugaya batubanjirije bakoze”.

Uyu muyobozi yasoje agaruka kuri bimwe mu byavuzwe mu buhamya, harimo kuba hari abakoze Jenoside batari bagezwa imbere y’ubutabera, bakaba bidegembya hirya no hino ku Isi; Yibukije ko icyaha cya Jenoside kidasaza, yizeza ko inzego zibishinzwe zibikurikirana kandi ko zitazahwema gukurikirana abagize uruhare muri Jenoside aho bari hose ku Isi. Ati “Ubutabera buzatangwa, uko byagenda kose”.

Igikorwa cyo Kwibuka abakozi b’Ibigo Nderabuzima bya Kinazi na Mukoma bazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, abarwayi n’abarwaza biciwe muri ibyo bigo bazira Jenoside cyaranzwe na: Gushyira indabo ku kimenyetso cy’amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994 giherereye mu Kigo Nderabuzima cya Kinazi; Urugendo rwo Kwibuka; Gushyira indabo ku Rwibutso rw’Akarere ka Ruhango rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ruherereye hafi y’Ibiro by’Umurenge wa Kinazi byahoze ari ibiro bya Komini Ntongwe (ahiciwe ibihumbi byinshi by’Abatutsi bari bahahungiye babeshywa ko ubutegetsi buzabarindira umutekano) no kunamira imibiri isaga 63,000 y’Abatutsi bishwe muri Jenoside iharuhukiye; Ikiganiro ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994; Ubutumwa bw’Umuyobozi Mukuru w’Ibitaro bya Ruhango; Ubutumwa bw’Umushyitsi Mukuru; Ubuhamya;  Indirimbo zo kwibuka; no kuremera umukecuru witwa Mukantwari Esperence utuye mu Mudugudu wa Mirambi, Akagali ka Bulima. Mu byo yafashijwe harimo kumusanira inzu nini n’igikoni, kumuremera bimwe mu bikoresho byo mu nzu harimo intebe za salo, ibiryamirwa,… no kumugezaho amazi meza.

Nyuma yo gusanwa

 

Mbere yo gusanwa